Yutma Güçlüğü

| Son gözden geçirme: 11/04/2011
Yazdır

Yutma güçlüğü (disfaji) başka hastalık verileriyle birlikte gö­rüldüğünde tanı sorunu yaratmayan bir belirtidir. Tek başına ortaya çıktığında ise çok önemli olabilecek bazı hastalıkların atlanmaması için dikkatle incelenmeli ve değerlendirilmelidir.

Hastalar genellikle yutmanın başında bir zorluk, göğüs kemiğinin ar­kasında ya da boğazda bir sıkışma duyduklarını belirtirler.

Bu belirti çoğu kez yutma işlevinden bağımsız olarak boğazda bir ya­bancı cismin yol açtığı tıkanma duygusundan farklıdır. Yutma güçlüğü, tıpta odinofaji adı verilen ağrılı yutma ile de aynı şey değildir, ama bu iki belirti bir iltihap sürecinde birlikte görülebilir.

Yutma güçlüğünün, biri orta yutak, öbürü yemek borusu kökenli ol­mak üzere başlıca iki türü vardır. Bunlar etkiledikleri yutma aşamasına göre farklı özellikler gösterir.

Orta Yutakla ilgili Yutma Güçlüğü

---------- r e k l a m ----------

YUTMA GÜÇLÜĞÜBesinlerin orta yutaktan yemek borusunun üst bölümüne geçmesinde bir zorluk varsa yutma güçlüğü orta yutakla ilgi­lidir. Fizyolojik yutma yaklaşık 1,5 saniye süren hızlı ve eşgüdümlü bir süreçtir. Bu sürecin istemli evresinde dil be­sinleri yutağa doğru iter. Besinlerin ağız boşluğundan ileri geçmesiyle yutma istemsiz evreye girer ve reflekslerle de­netlenir. Yutak kasları sığamsı dalgalanma hareketleriyle (peristaltizm) kasılır ve yemek borusunun üst büzgen kası yemek borusuna geçişi sağlayacak biçimde gevşer. Besinlerin soluk borusuna kaçmasını önlemek için gırtlak yükselir, gırtlak dalızlan ile epiglot kapanır ve solunum durur.

Orta yutakla ilgili yutma güçlüğü çeken hastalar, yutma eyleminin başında duydukları zorluktan yakınırlar. Bunun dı­şında besinlerin gırtlağa yönelmesi, burundan geri gelmesi ve soluk borusuna kaçmasına bağlı öksürük ve boğulma duygusu gibi belirtiler görülebilir. Bu tür yutma güçlüğü özellikle sıvı gıdalar alınırken artar. Oysa yemek borusuyla ilgili yutma güçlüklerinde katı gıdaların yutulması güçleşir.

Yutma eyleminin yemek borusuyla ilgili evresinde, besinler mi­deye ulaşacak biçimde yemek borusu boyunca itilir. Bu işlem 6-10 saniye sürer ve vagus siniri tarafından denetlenir. Ye­mek borusuyla ilgili yutma güçlüğü çeken hastalar besin parçalarının boğazdan hemen sonra takılmasından yakınırlar. Bu tür yutma güçlükle­rinin büyük bölümü mekanik bozukluklardan, bir bölümü de hareket bo­zukluklarından kaynaklanır. En sık rastlanan nedenleri yemek borusu­nun alt büzgen kasındaki ya da yemek borusunun mideye açılmasını sağlayan kastaki bozukluklar, yemek borusunun çeşitli yerlerinde trav­ma, cerrahi girişim ya da bir hastalığa bağlı daralmalar ve tümörlerdir.

Yemek borusu kökenli yutma güçlüğünde, orta yutakla ilgili türden farklı olarak hasta başlangıçta katı besinleri yutmakta güçlük çeker. Za­manla yemek borusunun daha da daralması sıvı besinlerin geçişini de zorlaştırır.

Yutma Güçlüğünün Tanısı

Yutma gülüğünde tanı koyarken, hastanın belirttiği zorlanma yeri dikkatle değerlendirilir; çünkü hasta bozukluğun gerçektekinden daha yukarda olduğunu söyleyerek hekimi yanıltabilir.

Yapılması gereken ilk inceleme yemek borusu filminin çekilmesidir. Hastaya baryum içirildikten sonra yemek borusu radyolojik olarak incelenir. Bu yöntem hem mekanik, hem de hareketle ilgili bozuklukların tanınmasında yararlıdır. Yemek borusu endoskopisi de tanıya yardımcı olabilir. Bu yolla tümör oluşumları saptanabilir; ama yutma güçlüğüne yol açan hareket bozukluklarıyla ilgili bilgi edinilemez. Yaygun yemek borusu spazmlarının sonunda mide içeriğinin yemek borusuna geri gelmesi durumunda ise endoskopi bu maddenin saptanmasını sağlayabilir. Bütün bu incelemelerle yutma güçlüğünün nedeni aydınlatılamazsa ağız, yutak ve gırtlakla ilgili her türlü hastalık olasılığı dikkatel araştırılır.

Çeşitli etkenler yutma güçlüğünün tanısını zorlaştırabilir. Has­tadan alınan bilgi ve veriler (anamnez) yetersizse, bunlara dayanarak yutma güçlüğünün orta yutaktan mı, yoksa yemek borusundan mı kaynaklandığını saptamak ve hareketle ilgili ya da mekanik kökenli gerçek nedene yönelmek olanaksızdır. Ayrıca, hastanın yakınma­larının yerini yanlış tanımlaması hekimi yanıltabilir.

Bu hastalarda önceden konmuş ruhsal kökenli yutma güçlüğü tanısına kuşkuyla yaklaşmak gerekir, çünkü böyle bir tanı yemek borusunun mi­deye açılmasını denetleyen alt büzgen kasın gözden kaçmış bir rahatsız­lığını gizleyebilir.

Yapılması gereken önemli bir inceleme yutma sırasında orta yutak kaslarının hareketlerinin videoflüoroskopiyle görüntülenmesidir. Çeki­len video filminin okunması bu kas hareketlerinin tekrar tekrar gözlen­mesine olanak verir.

Yemek borusu filmlerinin normal olması, kas hareketlerinde bozukluk olmadığını kanıtlamaz. Bu durumda kesin tanıya varmak için yemek bo­rusu gaz basıncındaki değişiklikler ölçülür (manometri).

Yemek borusu filmi baryum içirildikten sonra çekildiğinde sonuçsuz kalabilir. Daha güvenilir sonuç elde etmek için aynı filmi sıvı yerine, ka­tı opak maddeyle (örneğin bir baryum tableti) çekmek gerekebilir. Bu yöntemle yemek borusunun alt büzgen kasındaki değişiklikler ve besinle­rin geri gelmesine bağlı yemek borusu iltihabının yol açtığı daralmalar çok daha iyi saptanabilir.

Endoskopide de yanılma payı vardır. Bunun günümüzde kullanılan optik aygıtların çaplarının çok küçük olmasından kaynaklandığı düşü­nülmektedir. Dolayısıyla endoskopiye ek olarak yemek borusu manometrisi de yapılmalıdır.

Yutma Güçlüğünün Tanısında Sorunlar

  • Hastanın aile geçmişiyle ilgili bilgilerin yetersizliği
  • Tıkanma düzeyinin yanlış tanımlanması
  • Yeterli inceleme yapılmadan yutma güçlüğünün ruhsal nedenlere bağlanması
  • Videoflüoroskopinin iyi değerlendirilmemesi
  • Yemek borusu filminin olağan görüntü vermesi
  • Film çekilirken yemek borusunun yetersiz gerilmesi
  • Radyoopak maddenin doğru verilmemesi
  • Özofagoskopi (yemek borusu endoskopisi) sonucunun normal olması
  • Yemek borusu kas hareketlerinin yeterince incelenmemesi

 

Yazdır

İlginizi çekebilecek diğer başlıklar:

Etiketler: , , , , , ,

Kategori: BELİRTİLER

  • RSS
  • Twitter
  • Facebook
  • YouTube